Theo chuyên gia về lĩnh vực hành vi và phát triển
con người, hành vi “hôi của” như vụ việc xảy ra ở Đồng Nai vào ngày 4/12
đang ngày càng phổ biến, cần ngăn chặn ngay để nó không trở thành điều
bình thường đáng xấu hổ của xã hội.
Hành động “hôi của” khi xe tải chở bia gặp nạn ở Biên Hòa, Đồng Nai khiến nhiều người phẫn nộ và xấu hổ
Để làm rõ hơn tác nhân xã hội dẫn đến những hành động đáng xấu hổ như vụ “hôi của” xảy ra ở Đồng Nai, Dân trí
đã có cuộc trao đổi với bà Võ Thị Hoàng Yến, thạc sĩ chuyên ngành Hành
vi ứng dụng và phát triển con người, Giám đốc Trung tâm Khuyết tật &
Phát triển (DRD).
Thưa
bà, với tư cách là chuyên gia trong ngành phân tích hành vi, bà đánh
giá như thế nào về vụ “hôi của” đã xảy ra tại Đồng Nai ngày 4/12?
Phải
nói là tôi không mấy bất ngờ khi biết sự việc này, bởi tình trạng này
đã được báo chí nhắc đến nhiều lần trong thời gian gần đây. Với sự việc
xảy ra tại Đồng Nai, phải xét cụ thể những người đầu tiên xông vào “hôi
của” là ai. Nếu là người dân sống lâu năm tại địa phương, họ sẽ có lòng
tự hào, tình nghĩa với vùng đất đó, rất ít có khả năng làm ra hành vi
đáng xấu hổ, mang tiếng cho quê hương mình. Nếu là người nhập cư thì
khác, bởi với vùng đất đó, họ là người lạ. Địa điểm xảy ra vụ tai nạn
trên lại gần khu công nghiệp, tập trung nhiều dân tứ xứ đến làm việc,
sinh sống.
Mà
khi đã có người đầu tiên làm hành động đó nhưng không có ai phản đối,
ngăn cấm hay trừng phạt dễ dẫn đến tình trạng đám đông làm theo. Quy
luật này rất dễ hiểu, cho dù người không nghèo khổ đến nỗi không có tiền
mua bia uống thì cũng dễ hùa theo đám đông khi thấy người ta làm hành
động đó mà không việc gì, lại mang về lợi ích cho bản thân.
Theo bà thì nguyên nhân từ đâu dẫn đến các tình trạng đáng xấu hổ trên?
Nguyên
nhân đầu tiên phải nói đến là từ giáo dục, một thời gian dài chúng ta
bỏ quên việc giáo dục hình thành nhân cách cho học sinh. Trong nhà
trường không có nhiều chương trình dạy cho học sinh biết cái gì là đúng,
cái gì là sai. Khi các em ra xã hội, thấy những điều mà người khác làm
nhưng không ai phản đối, không ai ngăn cấm, không ai lên án và pháp luật
cũng không trừng trị thì làm thôi. Lâu dần người ta sẽ thấy điều đó là
bình thường, không có gì đáng xấu hổ.
Một
nguyên nhân khác là xã hội chưa lên án đúng mức, pháp luật chưa trừng
trị thích đáng nên người ta không sợ, vẫn cố tình làm dù có người vẫn
biết hành vi đó là không đúng.
Nhưng
có nhiều ý kiến cho là tài sản bị mất (bia) chưa đủ lớn để xét trách
nhiệm hình sự, truy tố người “hôi của” tội trộm, cướp được?
Đó
là do cách hiểu tội trộm, cướp như thế nào thôi. Trộm bao nhiêu cũng là
trộm; lấy tài sản của người khác khi người ta không đồng ý, ngăn cản
thì là cướp. Nếu luật quy định cứng ngắc là trộm, cướp tài sản giá trị
bao nhiêu đó mới quy trách nhiệm hình sự được thì chúng ta phải xem lại
luật. Người ta thường nói xã hội Việt Nam trọng tình hơn lý, nhưng làm vậy là chúng ta đang dung dưỡng cái ác và làm cái ác ngày càng chiếm ưu thế trong xã hội.
Khi
mà người làm điều ác để giành lợi ích cho bản thân mà không bị trừng
phạt thì sẽ có nhiều người làm việc đó. Mà khi cái ác chiếm ưu thế,
người ngay sẽ không dám lên tiếng vì sẽ không có ai bênh vực họ. Lúc đó
cái ác càng có cơ hội chiếm ưu thế và làm băng hoại đạo đức xã hội. Lấy
ví dụ như hành động xếp hàng thanh toán trong siêu thị hay mua vé, ở
nước ngoài chẳng ai dám chen ngang vì nếu họ làm vậy sẽ bị tất cả người
xung quanh lên án. Còn ở Việt Nam
ta, nếu hành vi đó không liên quan trực tiếp đến lợi ích của họ thì họ
sẽ không lên tiếng. Khi mà hành vi đó chưa bị cả xã hội lên án thì nó sẽ
vẫn tồn tại.
Vậy theo bà đã đến lúc phải có biện pháp mạnh tay, trừng phạt hành vi “hôi của” để răn đe?
Như
tôi đã nói là tôi không mấy bất ngờ khi biết sự việc này, bởi tình
trạng này đã được báo chí nhắc đến nhiều lần trong thời gian gần đây đến
mức gần như phổ biến. Nó được báo chí đề cập, phản ánh nhiều lần nhưng
nói đến rồi lại thôi, không ai bị gì thì dễ hiểu vì sao nó vẫn xảy ra,
người ta tiếp tục “học tập”… Hành vi này phải được xem trọng đúng mức,
cả xã hội phải lên án, pháp luật phải trừng phạt để ngăn chặn ngay từ
bây giờ. Nếu không ngăn chặn từ lúc này, đến một lúc nào đó nó sẽ trở
thành hiện tượng phổ biến như hành vi xếp hàng ở ta vậy.
Chúng
ta có thể không xử lý hết được tất cả những người “hôi của”, nhưng chỉ
cần ai xuất hiện trong hình ảnh, video, có bằng chứng thì xử phạt người
đó. Truyền thông tuyên truyền kết quả xử phạt, người dân sẽ biết hành vi
đó sẽ bị trừng trị thì khi xảy ra vụ việc tương tự, rất nhiều người sẽ
kiềm chế mà không dám làm hành động đó, cái ác mới dần bị loại trừ khỏi
xã hội, tránh tình trạng cái ác chiếm ưu thế, gây hại cho xã hội.
Xin cảm ơn bà!
